ZAYIFLAMA DIYET
PROF DR METIN OZATA
PROF DR METIN OZATA
METABOLIZMA
METABOLIZMA
PROF DR METIN OZATA
Metabolizma yavasligi genetik olarak ortaya çikan bir neden. Ancak hareketsizlik, guatr ve gizli seker metabolizma yavasligi yapabilir. Bunlarin teshisi için bir ENDOKRIN UZMANINA basvurmak gerekir.
Soguk aylarda yani kisin bazal metabolizma hizlanir, yazin yavaslar. Tropikal yani sicak ülkelerde yasayanlarda metabolizma hizi %10-20 daha düsüktür. Yas ilerledikçe metabolizma yavaslar. 30-35 yasindan sonra metabolizma yavaslar . O nedenle yas artikça göbek bölgesinde yaglanma olusur. Bunun temelinde insülin ve kortizol hormonundaki bozukluk vardir. Uzun boylu ve zayif kisilerde bazal metabolizma hizi daha fazla yani hizlidir. Vücutta yag miktari arttikça metabolizma yavaslar. Erkeklerde bazal metabolizma kadinlara göre daha fazladir. Ergenlik döneminde ve hamilelikte metabolizma hizi artar. Ruhsal durum metabolizmayi etkiler. Depresyon metabolizmayi bozar, yavaslatir ve kilo aldirir. Korku aninda kanda artan adrenalin hormonu metabolizmayi artirir. Her on yil için bazal metabolizma hizinda yüzde 2 azalma olur. Hizli kilo alip vermeler metabolizmayi yavaslattigi gibi vucut isisinin artmasi da metabolizmayi artirir. Metabolizma yavaslayinca yag depolanmasi artar. Bununla birlikte kas kitlesi artarsa metabolizma artar. Yüksek glisemik indeksli karbonhidrat (yani kan sekerini çok yükselten gidalar ) yenirse bunlar yag olarak depolanir ve metabolizmayi yavaslatir. Kilo artinca insülin direnci artar, uyku bozulur ve stres artar. Insülin direnci, hormon bozukluklari, uykusuzluk ve stres metabolizmayi yavaslatan etkenlerdir. Metabolizmayi zayiflatan diger nedenler kilo alip vermeler ve hareketsiz yasamdir
Az ve sik yemek metabolizmayi hizlandirir. Bunun nedeni az ve sik yemekle kan sekerinin inip çikmalar göstermemesi ve bu sayede kandaki insülin hormon salgisinin daha düzenli olmasidir. Insülin hormonu dengede olunca metabolizma hizlanir. Metabolizmayi yavaslatan en önemli etkenlerden birisi kanda insülin hormon yuksekligidir. Az ve sik yemek insulin hormonunda ani inip çikmalari önleyerek metabolizmayi düzenler ve daha kolay kilo verilir.
Metabolizma hizi genetik, çevresel etkenler ve hormonlardan etkilenir. Egzersiz veya hareketli yasam metabolizmayi artirirken, yasin ilerlemesi azaltir. Tiroid hormonu, erkeklik hormonu (testosteron) buyume hormonu, stres hormonu olarak bilinen adrenalin ve noradrenalin metabolizmayi artirir. Proteinli gidalar metabolizmayi artirir Ortamin sicak olmasi metabolizmayi azaltirken, hastalik hali, ates ve enfeksiyon metabolizmayi artirir. Kötü beslenme metabolizmayi yavaslatir. Uyku metabolizmayi azaltir. Metabolizmayi en çok artiran egzersiz yani spor yapmaktir. Hormonlardan da en çok tiroid hormonlari metabolizmayi artirir. Uzun açlik metabolizma hizini yavaslatir. Kilo veremeyen kisilerde mutlaka hormon bozuklugu vardir. Metabolizmaniz yavas ve kilo veremiyorsaniz mutlaka hormon kontrolunden geçmek ve bir Endokrin uzmanina basvurmak gerekir. Kilo veremeyen hastalarda gördügüm en önemli bozukluklar insülin, tiroid, prolaktin gibi hormonlardaki bozukluklaridir.
METABOLIZMAYI YAVASLATAN TIROID-GUATR HASTALIGI
Tiroid hormonlarinin azligi veya gizli guatr metabolizmayi yavaslatir. Kilo veremeyen ve devamli kilo alanlar mutlaka tiroid hormonlarini ölçtürmelidir.
Tiroid bezi yetmezligi kalitim, mikroplar, yaslanma, iyot eksikligi veya fazlaligi ve kullanilan bazi ilaçlarin yan etkisi nedeniyle olusabilmektedir.
Tiroid bezi yetmezliginin en sik nedeni Hashimoto Hastaligi geçirmektir. Hashimoto hastalarinin hemen tamaminda hipotiroidi kalici olarak yerlesir. Bu hastalikta tiroid bezi, nedeni bilinmeyen bir sekilde küçülür ve hormon yapacak hücreler azalir; sonuçta tiroid hormonu az yapildigindan tiroid yetmezligi ortaya çikar.
Tiroid yetmezligi yapan diger bir neden Iyot yetmezligidir. Tiroid hormon yapimi için gerekli olan iyodun her gün yeteri kadar gida ve su ile alinmasi gerekir. Çok az iyot alinca tiroid hormonlari yapilamaz ve tiroid yetmezligi ortaya çikar. Eger idrar iyodunuz 45 mg/gün’den az ise sizde iyot yetmezligi vardir.
Selenyum yetmezligi de tiroid hormon yetersizligine neden olabilir. Ülkemizin bazi bölgelerinde selenyum yetmezligi vardir.
Graves hastaligi denilen tiroid bezinin fazla çalistigi bir hastaligin tedavisi için yapilan radyoaktif iyot tedavisi tiroid bezinde hasar yaptigindan tedaviden birkaç ay sonra veya ilk yil içinde tiroid bezi yetmezligi ortaya çikar.
Tiroid bezi iltihabi ( agrili veya agrisiz tiroid bezi iltihabi ) geçiren hastalarin bir kisminda tiroid bezi hücrelerindeki hasar düzelmez ve hormon yapacak hücreler yok oldugundan kalici hipotiroidi yani tiroid yetmezligi ortaya çikabilir.
Tiroid ameliyati olanlarda tiroid bezinin ameliyatla bir kismi veya tamami çikarildigi için tiroid hormonu yapacak hücre azalir veya kalmaz ve sonunda hormon azligi ve tiroid yetmezligi ortaya çikar. Ameliyatla ne kadar çok doku alinirsa o kadar sik tiroid yetmezligi gelisir. Tiroid bezinin tamami ameliyatla çikarilirsa yetmezlik ilk hafta ortaya çikmaya baslar. Bezin bir kismi alinanlarda ilerideki aylarda veya yillarda tiroid hormon azligi ortaya çikabilir.
Önceden Hashimoto hastaligi olan hastalar asiri miktarda iyot alirlarsa,bu fazla iyot, tiroid bezinde hormon yapilmasini önleyerek tiroid bezi yetmezligine neden olur. Görüldügü gibi çok az iyot almak veya çok fazla iyot almak tiroid bezi için zararlidir.
Hipotiroidi hastaligi kan testleriyle kolaylikla teshis edilir. Test olarak T3, T4, TSH, anti-TPO antikoru ölçülür ve tiroid ultrasonu yapilir. Kanda serbest T4 hormonu düsük ve TSH yüksek ise hipotiroidi tanisi konur. Serum T3 düzeyleri degiskendir ve bazen normal sinirda olabilir. Çok nadiren hipofiz bezi yetmezligine bagli tiroid bezi yetmezligi olabilir, o zaman TSH hormonu düsük, T4 ve T3 hormonu da düsüktür. Tiroid bezi yetmezligi teshis edilen hastalarda tam kan sayimi, karaciger testleri ve kolesterol, trigliserit ve LDK kolesterol tetkikleri ile kalp grafisi (EKG) tetkiki yapilir. Kalp hastaligi riskini anlamak için kanda homosistein ve hassas CRP tetkiklerine bakilmasi faydalidir. Kansizlik varsa kanda ferritin, B12 vitamini ve folat düzeylerine bakilarak demir eksikligi veya vitamin eksikligi olup olmadigi arastirilir.
TEDAVI için ENDOKRIN UZMANINA basvurulur.
PROF DR METIN OZATA
Metabolizma yavasligi genetik olarak ortaya çikan bir neden. Ancak hareketsizlik, guatr ve gizli seker metabolizma yavasligi yapabilir. Bunlarin teshisi için bir ENDOKRIN UZMANINA basvurmak gerekir.
Soguk aylarda yani kisin bazal metabolizma hizlanir, yazin yavaslar. Tropikal yani sicak ülkelerde yasayanlarda metabolizma hizi %10-20 daha düsüktür. Yas ilerledikçe metabolizma yavaslar. 30-35 yasindan sonra metabolizma yavaslar . O nedenle yas artikça göbek bölgesinde yaglanma olusur. Bunun temelinde insülin ve kortizol hormonundaki bozukluk vardir. Uzun boylu ve zayif kisilerde bazal metabolizma hizi daha fazla yani hizlidir. Vücutta yag miktari arttikça metabolizma yavaslar. Erkeklerde bazal metabolizma kadinlara göre daha fazladir. Ergenlik döneminde ve hamilelikte metabolizma hizi artar. Ruhsal durum metabolizmayi etkiler. Depresyon metabolizmayi bozar, yavaslatir ve kilo aldirir. Korku aninda kanda artan adrenalin hormonu metabolizmayi artirir. Her on yil için bazal metabolizma hizinda yüzde 2 azalma olur. Hizli kilo alip vermeler metabolizmayi yavaslattigi gibi vucut isisinin artmasi da metabolizmayi artirir. Metabolizma yavaslayinca yag depolanmasi artar. Bununla birlikte kas kitlesi artarsa metabolizma artar. Yüksek glisemik indeksli karbonhidrat (yani kan sekerini çok yükselten gidalar ) yenirse bunlar yag olarak depolanir ve metabolizmayi yavaslatir. Kilo artinca insülin direnci artar, uyku bozulur ve stres artar. Insülin direnci, hormon bozukluklari, uykusuzluk ve stres metabolizmayi yavaslatan etkenlerdir. Metabolizmayi zayiflatan diger nedenler kilo alip vermeler ve hareketsiz yasamdir
Az ve sik yemek metabolizmayi hizlandirir. Bunun nedeni az ve sik yemekle kan sekerinin inip çikmalar göstermemesi ve bu sayede kandaki insülin hormon salgisinin daha düzenli olmasidir. Insülin hormonu dengede olunca metabolizma hizlanir. Metabolizmayi yavaslatan en önemli etkenlerden birisi kanda insülin hormon yuksekligidir. Az ve sik yemek insulin hormonunda ani inip çikmalari önleyerek metabolizmayi düzenler ve daha kolay kilo verilir.
Metabolizma hizi genetik, çevresel etkenler ve hormonlardan etkilenir. Egzersiz veya hareketli yasam metabolizmayi artirirken, yasin ilerlemesi azaltir. Tiroid hormonu, erkeklik hormonu (testosteron) buyume hormonu, stres hormonu olarak bilinen adrenalin ve noradrenalin metabolizmayi artirir. Proteinli gidalar metabolizmayi artirir Ortamin sicak olmasi metabolizmayi azaltirken, hastalik hali, ates ve enfeksiyon metabolizmayi artirir. Kötü beslenme metabolizmayi yavaslatir. Uyku metabolizmayi azaltir. Metabolizmayi en çok artiran egzersiz yani spor yapmaktir. Hormonlardan da en çok tiroid hormonlari metabolizmayi artirir. Uzun açlik metabolizma hizini yavaslatir. Kilo veremeyen kisilerde mutlaka hormon bozuklugu vardir. Metabolizmaniz yavas ve kilo veremiyorsaniz mutlaka hormon kontrolunden geçmek ve bir Endokrin uzmanina basvurmak gerekir. Kilo veremeyen hastalarda gördügüm en önemli bozukluklar insülin, tiroid, prolaktin gibi hormonlardaki bozukluklaridir.
METABOLIZMAYI YAVASLATAN TIROID-GUATR HASTALIGI
Tiroid hormonlarinin azligi veya gizli guatr metabolizmayi yavaslatir. Kilo veremeyen ve devamli kilo alanlar mutlaka tiroid hormonlarini ölçtürmelidir.
Tiroid bezi yetmezligi kalitim, mikroplar, yaslanma, iyot eksikligi veya fazlaligi ve kullanilan bazi ilaçlarin yan etkisi nedeniyle olusabilmektedir.
Tiroid bezi yetmezliginin en sik nedeni Hashimoto Hastaligi geçirmektir. Hashimoto hastalarinin hemen tamaminda hipotiroidi kalici olarak yerlesir. Bu hastalikta tiroid bezi, nedeni bilinmeyen bir sekilde küçülür ve hormon yapacak hücreler azalir; sonuçta tiroid hormonu az yapildigindan tiroid yetmezligi ortaya çikar.
Tiroid yetmezligi yapan diger bir neden Iyot yetmezligidir. Tiroid hormon yapimi için gerekli olan iyodun her gün yeteri kadar gida ve su ile alinmasi gerekir. Çok az iyot alinca tiroid hormonlari yapilamaz ve tiroid yetmezligi ortaya çikar. Eger idrar iyodunuz 45 mg/gün’den az ise sizde iyot yetmezligi vardir.
Selenyum yetmezligi de tiroid hormon yetersizligine neden olabilir. Ülkemizin bazi bölgelerinde selenyum yetmezligi vardir.
Graves hastaligi denilen tiroid bezinin fazla çalistigi bir hastaligin tedavisi için yapilan radyoaktif iyot tedavisi tiroid bezinde hasar yaptigindan tedaviden birkaç ay sonra veya ilk yil içinde tiroid bezi yetmezligi ortaya çikar.
Tiroid bezi iltihabi ( agrili veya agrisiz tiroid bezi iltihabi ) geçiren hastalarin bir kisminda tiroid bezi hücrelerindeki hasar düzelmez ve hormon yapacak hücreler yok oldugundan kalici hipotiroidi yani tiroid yetmezligi ortaya çikabilir.
Tiroid ameliyati olanlarda tiroid bezinin ameliyatla bir kismi veya tamami çikarildigi için tiroid hormonu yapacak hücre azalir veya kalmaz ve sonunda hormon azligi ve tiroid yetmezligi ortaya çikar. Ameliyatla ne kadar çok doku alinirsa o kadar sik tiroid yetmezligi gelisir. Tiroid bezinin tamami ameliyatla çikarilirsa yetmezlik ilk hafta ortaya çikmaya baslar. Bezin bir kismi alinanlarda ilerideki aylarda veya yillarda tiroid hormon azligi ortaya çikabilir.
Önceden Hashimoto hastaligi olan hastalar asiri miktarda iyot alirlarsa,bu fazla iyot, tiroid bezinde hormon yapilmasini önleyerek tiroid bezi yetmezligine neden olur. Görüldügü gibi çok az iyot almak veya çok fazla iyot almak tiroid bezi için zararlidir.
Hipotiroidi hastaligi kan testleriyle kolaylikla teshis edilir. Test olarak T3, T4, TSH, anti-TPO antikoru ölçülür ve tiroid ultrasonu yapilir. Kanda serbest T4 hormonu düsük ve TSH yüksek ise hipotiroidi tanisi konur. Serum T3 düzeyleri degiskendir ve bazen normal sinirda olabilir. Çok nadiren hipofiz bezi yetmezligine bagli tiroid bezi yetmezligi olabilir, o zaman TSH hormonu düsük, T4 ve T3 hormonu da düsüktür. Tiroid bezi yetmezligi teshis edilen hastalarda tam kan sayimi, karaciger testleri ve kolesterol, trigliserit ve LDK kolesterol tetkikleri ile kalp grafisi (EKG) tetkiki yapilir. Kalp hastaligi riskini anlamak için kanda homosistein ve hassas CRP tetkiklerine bakilmasi faydalidir. Kansizlik varsa kanda ferritin, B12 vitamini ve folat düzeylerine bakilarak demir eksikligi veya vitamin eksikligi olup olmadigi arastirilir.
TEDAVI için ENDOKRIN UZMANINA basvurulur.
